به گزارش بیما، حجم نقدینگی اقتصاد ایران در پایان خردادماه ۱۴۰۴ به رقم ۱۱ هزار هزار میلیارد تومان رسید؛ رقمی که برای نخستین بار در تاریخ اقتصاد کشور ثبت می‌شود. این سطح از نقدینگی نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۲.۴ درصد رشد داشته و به‌طور قابل‌توجهی از هدف‌گذاری ۲۵ درصدی بانک مرکزی فراتر رفته است.

انتشار این آمار پس از ماه‌ها تأخیر و سکوت آماری، نگرانی کارشناسان اقتصادی را نسبت به پیامدهای تورمی و فشار بر بازارهای مالی کشور افزایش داده است.

ترکیب نقدینگی در پایان خردادماه

طبق گزارش بانک مرکزی، نقدینگی در ایران متشکل از دو بخش اصلی است:

• پول (۲۴ درصد از کل نقدینگی)

• شبه پول (۷۶ درصد از کل نقدینگی)

حجم پول

حجم پول در پایان خرداد به ۲ هزار و ۶۴۹ هزار میلیارد تومان رسید که نسبت به سال گذشته ۲۹ درصد افزایش نشان می‌دهد.

این بخش شامل دو مؤلفه کلیدی است:

• اسکناس و مسکوک در دست مردم: ۱۹۱ هزار و ۴۷۰ میلیارد تومان، معادل ۱.۷ درصد کل نقدینگی. این رقم رشد ۳۳.۳ درصدی نسبت به سال قبل داشته است.

• سپرده‌های دیداری: ۲ هزار و ۴۵۸ هزار میلیارد تومان، معادل ۲۲.۲ درصد کل نقدینگی. این بخش رشدی ۲۸.۷ درصدی نسبت به خرداد سال قبل تجربه کرده است.

شبه پول

شبه پول سهم عمده نقدینگی را به خود اختصاص می‌دهد و در پایان خردادماه جزئیات آن چنین بوده است:

• سپرده قرض‌الحسنه: بیش از ۱ هزار و ۲۶۰ هزار میلیارد تومان، معادل ۱۱ درصد کل نقدینگی و رشدی ۵۵.۷ درصدی در یک سال.

• سپرده کوتاه‌مدت: ۲ هزار و ۲۴۲ هزار میلیارد تومان، معادل ۲۰ درصد نقدینگی و رشدی ۲۷.۲ درصدی.

• سپرده یک‌ساله: ۱ هزار و ۹۸۰ هزار میلیارد تومان، معادل ۱۸ درصد نقدینگی و رشدی ۳۸.۷ درصدی.

• سپرده‌های دو‌ساله: ۲۷۱ هزار و ۷۸۰ میلیارد تومان، تنها ۳ درصد از نقدینگی را شامل می‌شود و نسبت به سال قبل ۳۹.۳ درصد کاهش یافته است.

این ارقام نشان می‌دهد که مردم به‌طور فزاینده‌ای ترجیح می‌دهند سرمایه‌های خود را در قالب سپرده‌های کوتاه‌مدت یا یک‌ساله نگه دارند و تمایل به سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت کاهش یافته است.

چرایی نگرانی‌ها از رشد نقدینگی

به نوشته تابناک، کارشناسان اقتصادی معتقدند رشد فراتر از هدف‌گذاری نقدینگی نشانه‌ای از ضعف سیاست‌های پولی و افزایش ریسک‌های تورمی است. افزایش سهم پول و رشد سریع سپرده‌های کوتاه‌مدت می‌تواند به افزایش سرعت گردش پول و فشار بر قیمت‌ها منجر شود.

از نگاه تحلیلی، ترکیب کنونی نقدینگی به معنای افزایش سیالیت منابع مالی است؛ به این معنا که سپرده‌ها به‌سرعت قابلیت تبدیل به نقد و ورود به بازارهای مختلف مانند ارز، طلا و مسکن را دارند. همین موضوع می‌تواند ثبات مالی را تهدید کند.

تأثیر رشد نقدینگی بر تورم

تورم در ایران به‌طور سنتی ارتباط مستقیم با رشد نقدینگی دارد. وقتی حجم نقدینگی رشد بالایی دارد اما تولید و عرضه کالا متناسب با آن افزایش نمی‌یابد، فشار تقاضا منجر به رشد قیمت‌ها می‌شود.

افزایش ۳۲.۴ درصدی نقدینگی در یک سال گذشته می‌تواند زنگ خطری جدی برای آینده تورم باشد. اگر بانک مرکزی نتواند با سیاست‌های کنترلی رشد نقدینگی را مهار کند، احتمال ثبت رکوردهای جدید در تورم نیز وجود دارد.

چشم‌انداز سیاست‌های بانک مرکزی

بانک مرکزی پیش‌تر هدف‌گذاری رشد نقدینگی در محدوده ۲۵ درصدی را اعلام کرده بود. اما فاصله قابل‌توجه آمار واقعی با این هدف، نشان می‌دهد که یا ابزارهای سیاستی کافی نبوده یا عوامل بیرونی مانند کسری بودجه دولت و افزایش هزینه‌های مالی، سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی را خنثی کرده‌اند.

کارشناسان توصیه می‌کنند برای کنترل رشد نقدینگی، اصلاح ساختار بودجه و کاهش وابستگی دولت به منابع بانک مرکزی ضروری است. همچنین توسعه بازار بدهی و جذب نقدینگی از طریق ابزارهای مالی می‌تواند فشار موجود را کاهش دهد.

جمع‌بندی

رشد ۳۲.۴ درصدی نقدینگی در ایران و عبور آن از مرز ۱۱ هزار هزار میلیارد تومان، رکوردی تاریخی و نگران‌کننده برای اقتصاد کشور محسوب می‌شود. ترکیب فعلی سپرده‌ها و افزایش تمایل مردم به سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدت، تهدیدی برای ثبات مالی و مهار تورم است.

بانک مرکزی اکنون بیش از هر زمان دیگری نیازمند اتخاذ سیاست‌های دقیق و سختگیرانه برای کنترل حجم نقدینگی و مدیریت پیامدهای تورمی آن است.